Cờ tướng Trung Quốc: Nguồn gốc – Luật chơi – Ý nghĩa văn hóa

15/11/2025

Văn hoá

Bạn yêu thích tư duy chiến lược, mong muốn rèn luyện sự sắc bén trong suy nghĩ hoặc tìm một môn trí tuệ mang đậm tinh hoa phương Đông? Cờ tướng chính là lựa chọn hàng đầu. Và nếu bạn muốn học bài bản từ căn bản đến nâng cao, Wan Yu Academy hiện đang là một trong những trung tâm huấn luyện cờ tướng uy tín nhất, được nhiều học viên tin tưởng.

Cờ tướng Trung Quốc là gì?

Cờ tướng (Xiangqi, Hán-Việt: Tượng kỳ) là một trong những trò chơi trí tuệ lâu đời và phổ biến nhất tại châu Á như Trung Quốc, Việt Nam, Đài Loan, Hong Kong… Đây là trò chơi mô phỏng chiến trường cổ đại, nơi hai quốc gia đối đầu và mục tiêu cuối cùng là bắt Tướng đối phương.

Điểm đặc trưng khiến cờ tướng khác biệt so với nhiều trò chơi trí tuệ khác là:

Quân cờ đặt trên giao điểm các đường thay vì trong ô.
Sự xuất hiện của sông và cung, giới hạn di chuyển của Tướng – Sĩ – Tượng.
Quân Pháo có cách ăn quân độc đáo: phải nhảy qua một quân trung gian.

Nguồn gốc và lịch sử hình thành

Cờ tướng được cho là xuất hiện từ khoảng năm 200 TCN, có nhiều giả thuyết về nguồn gốc nhưng phổ biến nhất cho rằng nó ra đời tại Trung Quốc cổ đại.

Trò chơi này được cho là kế thừa và phát triển từ Saturanga – loại cờ cổ của Ấn Độ xuất hiện thế kỷ 5–6. Khi lan truyền sang phương Đông, Saturanga dần biến đổi và trở thành cờ tướng.

Những cột mốc quan trọng:

Thế kỷ VIII (nhà Đường): Bàn cờ và luật chơi ngày càng hoàn thiện. Quân Pháo được bổ sung vào thời kỳ này, mang lại bước tiến lớn về chiến thuật.
Thời Nam Tống: Hình dạng và bố cục cờ tướng gần như hoàn thiện giống phiên bản hiện đại.
Người Trung Hoa sáng tạo ra:
- Hà (sông) – chia bàn cờ thành hai trận tuyến.
- Cửu cung – khu vực đặc biệt giới hạn Tướng và Sĩ.

Nhờ những cải tiến này, bàn cờ tăng từ 64 điểm lên 90 điểm, giúp trò chơi phong phú và đa dạng hơn nhiều so với Saturanga.

Văn hóa và ý nghĩa của cờ tướng

Cờ tướng được ví như “quốc hồn quốc túy” của người Trung Quốc. Không chỉ đơn thuần là một trò chơi, cờ tướng còn là biểu tượng của tư duy chiến lược, nghệ thuật quân sự và triết lý sống phương Đông.

Mỗi quân cờ mang ý nghĩa của một binh chủng: Xe – chiến xa, Mã – kỵ binh, Pháo – hỏa lực, Tốt – bộ binh…
Mục tiêu chính không phải tiêu diệt toàn bộ đối phương mà là bắt Tướng, giống như đánh vào trung tâm chỉ huy.
Cờ tướng rèn luyện:
Tư duy phản biện
Khả năng dự đoán
Quản lý rủi ro
Kiên nhẫn và bản lĩnh

Không chỉ dừng lại ở Trung Quốc, cờ tướng còn trở thành một phần đời sống tinh thần của người Việt từ bao đời nay, hiện diện từ sân đình đến các giải đấu chuyên nghiệp.

Cách chơi cơ bản trong cờ tướng

Bàn cờ

Gồm 9 đường dọc và 10 đường ngang, tổng 90 điểm giao nhau để đặt quân.
Chính giữa là sông, chia đôi bàn cờ.
Mỗi bên có cửu cung – 9 ô nhỏ giới hạn Tướng và Sĩ.

Số lượng quân

Mỗi bên có 16 quân, gồm:

1 Tướng
2 Sĩ
2 Tượng
2 Xe
2 Mã
2 Pháo
5 Tốt

Luật di chuyển ngắn gọn

Tướng: Đi 1 ô, chỉ trong cung, không được đối mặt Tướng đối phương.
Sĩ: Đi chéo 1 ô, chỉ trong cung.
Tượng: Đi chéo 2 ô, không qua sông.
Xe: Đi thẳng không giới hạn ô, mạnh nhất bàn cờ.
Mã: Đi theo hình chữ L, có “chân mã”, bị chặn thì không đi được.
Pháo: Đi như Xe, nhưng ăn quân phải nhảy qua 1 quân khác.
Tốt: Đi thẳng 1 ô, qua sông có thể đi ngang.

Cách ghi nước đi trong cờ tướng

Nước đi được ghi theo: Tên quân – Cột – Kiểu di chuyển – Vị trí đích.

Đỏ viết chữ hoa (N, C, P…),
Đen viết chữ thường (n, c, p…).

Ví dụ:

C2=5 → Pháo đỏ 2 bình 5
n8+7 → Mã đen 8 tiến 7
N5-6 → Mã đỏ 5 thoái 6

Cách ghi hiện đại đơn giản hóa, dễ theo dõi và thuận tiện để lưu trữ biên bản trận đấu.

Ý nghĩa sâu sắc của ván cờ tướng

Một ván cờ là một chiến trường thu nhỏ, giúp người chơi luyện:

Kỹ năng tư duy chiến lược
Ra quyết định nhanh
Sự kiên nhẫn và bình tĩnh
Khả năng phân tích nhiều hướng

Bàn cờ tướng còn tượng trưng cho triết lý âm dương, sự cân bằng và nghệ thuật dùng người – điều đã ăn sâu vào văn hóa phương Đông.

Muốn tìm hiểu thêm về nhiều ý nghĩa văn hóa, nguồn gốc và luật chơi của các bộ môn khác ngoài cờ tướng, đăng ký ngay để được học thử miễn phí và nhận lộ trình phù hợp năng lực.

Thông tin liên hệ:

Liên hệ ngay tại fanpage Wan Yu Academy hoặc gọi hotline 028 7306 8968.

Tư vấn trực tiếp tại Tầng 4 TTTM Pandora, 1/1 Trường Chinh, phường Tây Thạnh, quận Tân Phú.

Đọc thêm: